NEOBIČAN DIZAJN KOJI PRIVLAČI POGLEDE
Eksperimentalni avion X-59 američke Nacionalne uprave za aeronautiku i svemir (NASA) privukao je pažnju javnosti svojim neuobičajenim izgledom. Najviše izduženim, igličastim nosom, zbog kojeg na prvi pogled podseća na raketu. Reč je o letelici razvijenoj sa jednim posebno ambicioznim ciljem. Da pokaže kako je moguće leteti brže od zvuka, a pritom značajno smanjiti buku koju proizvodi probijanje zvučnog zida. Njegova neobična konstrukcija nije samo estetsko rešenje. Ona je ključni deo eksperimentalnog pristupa kojim NASA pokušava da prevaziđe jednu od najvećih prepreka nadzvučnom putničkom saobraćaju.
Projekat X-59 nastao je u okviru programa Quesst, koji NASA sprovodi u saradnji sa kompanijom Lockheed Martin. Za razliku od tradicionalnih nadzvučnih aviona, ovaj model projektovan je tako da ih oblikovanjem trupa i krila rasporedi na način koji bi trebalo da proizvede znatno tiši zvučni efekat. Upravo zbog toga njegov izuzetno dugačak nos ima važnu aerodinamičku funkciju. On pomaže u kontroli udarnih talasa i smanjenju intenziteta buke koja dopire do tla.
OD KALIFORNIJE DO FLORIDE: GODINU DANA TESTIRANJA
Letelica je ponovo dospela u centar pažnje krajem oktobra 2026. godine. Tada je započela putovanje preko Sjedinjenih Američkih Država, od Kalifornije do Svemirskog centra Kenedi na Floridi. Prema izveštajima američkih medija, X-59 je 28. oktobra napustio vazduhoplovnu bazu Edvards. Tokom putovanja primećen je iznad više saveznih država, uključujući i Alabamu, gde je sleteo na aerodrom u Birmingemu. Njegovo putovanje pratili su i drugi avioni. Među njima su bili F-15 i F/A-18, što je dodatno privuklo pažnju ljubitelja avijacije.
Prelet preko SAD usledio je nakon godinu dana ispitivanja, budući da je prvi let X-59 obavio 28. oktobra 2025. godine. Tokom testiranja inženjeri su postepeno proširivali njegove letne mogućnosti, proveravajući ponašanje letelice na različitim visinama i brzinama. Posebno važan trenutak dogodio se 5. juna 2026, kada je X-59 prvi put probio zvučni zid. Tada je dostigao brzinu od približno 1,1 maha, odnosno oko 1.150 kilometara na čas. NASA je kasnije nastavila ispitivanja na većim visinama i brzinama. Pilot Majk Lipert je 21. oktobra upravljao letelicom pri brzini od 1,4 maha i visini od oko 16.764 metra.
MOŽE LI X-59 DA PROMENI BUDUĆNOST PUTNIČKOG SAOBRAĆAJA?
Krajnji cilj projekta nije proizvodnja novog vojnog aviona niti neposredno uvođenje X-59 u komercijalni saobraćaj. NASA želi da prikupi podatke o tome kako ljudi na zemlji reaguju na znatno tiši zvučni efekat koji nastaje tokom nadzvučnog leta. U narednim fazama programa planirani su letovi iznad odabranih američkih zajednica, tokom kojih će stanovnici procenjivati intenzitet i karakter zvuka. Rezultati će biti prosleđeni regulatornim institucijama kako bi pomogli u definisanju novih standarda za buku i eventualnom ublažavanju ograničenja nadzvučnog letenja iznad kopna.
Ipak, važno je naglasiti da X-59 nije prototip budućeg putničkog aviona i da nikada neće prevoziti putnike. Njegova uloga je eksperimentalna: tehnologije i podaci dobijeni tokom ovog projekta trebalo bi da posluže proizvođačima u razvoju budućih komercijalnih letelica koje bi mogle da putuju brže od zvuka, bez stvaranja karakterističnog snažnog praska koji je decenijama predstavljao prepreku takvim letovima. Ukoliko NASA uspe da dokaže da je nadzvučno letenje moguće učiniti dovoljno tihim, ovaj projekat mogao bi da označi važan korak ka novoj eri avijacije, u kojoj bi putovanja između udaljenih gradova trajala znatno kraće.
View this post on Instagram
