Minimalni uslov za državnu penziju je 15 godina samostalnih uplata doprinosa, broj samostalnih uplatilaca opao zbog privatizacije i stečaja
Građani Srbije mogu ostvariti pravo na državnu penziju bez dana radnog staža u preduzeću ili javnom sektoru, ukoliko tokom najmanje 15 godina samostalno uplaćuju penzijske doprinose. Prema zvaničnim podacima, trenutno oko 22.000 građana koristi ovu mogućnost i samostalno obezbeđuje svoju penziju. Ovaj broj je za trećinu manji u poređenju sa periodom od pre 15 godina, kada je veliki broj radnika, usled procesa privatizacije i stečaja, ostajao bez zaposlenja i odlučivao se za samostalne uplate doprinosa.
Iako je u teoriji moguće ostvariti penziju iz državnog fonda bez ijednog dana zaposlenja, praktično do sada nije zabeležen slučaj da je neko kompletan minimalni penzijski staž od 15 godina ostvario isključivo sopstvenim uplatama. U praksi, postoje korisnici koji su veći deo radnog staža samostalno uplaćivali doprinose, dok je manji deo bio pokriven radnim odnosom kod poslodavca.
Pad broja samostalnih uplatilaca doprinosa može se dovesti u vezu sa strukturnim promenama na tržištu rada. U periodu tranzicije i privatizacije, radnici koji su ostajali bez posla često su korišćenjem ovog modela pokušavali da obezbede kontinuitet u penzijskom osiguranju. Danas se broj novih korisnika znatno smanjio, što ukazuje na stabilizaciju tržišta rada i manji broj slučajeva naglog gubitka zaposlenja.
Institucije penzijskog osiguranja ističu da je samostalno uplaćivanje doprinosa zakonski dozvoljeno i transparentno regulisano, ali da zahteva redovnost i finansijsku disciplinu od strane građana. Svi samostalni uplatilaci dužni su da obavljaju uplate u skladu sa važećim pravilima, a minimalni period od 15 godina predstavlja uslov za sticanje prava na starosnu penziju iz državnog fonda.
Za razliku od redovnog zaposlenja gde poslodavac snosi obavezu uplate doprinosa, kod samostalnih uplata građani sami određuju dinamiku i iznos uplata, ali i preuzimaju odgovornost za pravovremenost i kontinuitet uplaćivanja. Ovaj model je naročito relevantan za preduzetnike, freelancere i lica koja iz različitih razloga nisu u radnom odnosu.
U skladu sa aktuelnim trendovima, očekuje se da broj samostalnih uplatilaca ostane stabilan ili da nastavi blagi pad, u zavisnosti od kretanja na tržištu rada i daljih promena u zakonodavnom okviru penzijskog sistema.