Preko 50% izgubljenih godina života odnosi se na mlađe od 60 godina, Srbija ulaže pola milijarde evra godišnje u podsticaje za rađanje bez vidljivih rezultata
Srbija se nalazi među evropskim zemljama sa najvišom stopom prerane smrtnosti, pokazuju podaci domaćih demografskih i ekonomskih stručnjaka. Na godišnjem nivou u Srbiji premine nešto manje od 100.000 ljudi, od čega oko 40.000 umre prevremeno, odnosno pre navršene 75. godine, što čini više od 40% ukupne smrtnosti. Posebno zabrinjava podatak da se preko polovine svih izgubljenih godina potencijalnog života dešava kod osoba mlađih od 60 godina, koje su u punoj radnoj i stvaralačkoj dobi. Procene govore da je ekonomski trošak izgubljenog potencijalnog BDP-a usled smrti koje su mogle biti sprečene na godišnjem nivou u rangu milijardi dolara.
Prema mišljenju demografa Marka Galjaka sa Instituta društvenih nauka u Beogradu, osnovni uzroci prerane smrtnosti u Srbiji su tumori i kardiovaskularne bolesti. Galjak ističe da je moguće smanjiti mortalitet kroz zabranu pušenja i veća ulaganja u zdravstveni sistem. Međutim, on upozorava da se ovaj problem i dalje sagledava parcijalno, a ne kao prioritetni društveni izazov. Iako postoje strateški dokumenti, njihova realizacija izostaje, dok su mere kontrole duvana zastarele i nedovoljno primenjivane, za razliku od prakse u Finskoj i Sloveniji koje su smanjenjem pušenja i ulaganjima u prevenciju tokom decenija značajno produžile životni vek stanovništva.
Srbija godišnje izdvaja oko pola milijarde evra za program podsticanja rađanja, ali, prema Galjaku, efekti ovih davanja su ograničeni i ne prelaze očekivani rast nataliteta od 10-13%. Istovremeno, resursi za zdravstveni sistem ostaju ograničeni. Kao primer uspešne transformacije, Finska je za 25 godina smanjila smrtnost od ishemijske bolesti srca kod radno aktivnog stanovništva za više od 70%, dok je Slovenija ulaganjem u prevenciju i smanjenje pušenja dostigla evropski prosek.
Prema podacima Svetske banke koje navodi profesor Ekonomskog fakulteta Mihail Arandarenko, u Srbiji do 65. godine doživi samo 77% muškaraca i 88% žena iz jedne generacije, dok su proseci EU 85% za muškarce i 92,5% za žene. Produžetak života nakon 65. godine je takođe znatno kraći – 13,8 godina za muškarce i 16,4 godine za žene, u poređenju sa 18,3 i 20,2 godine u EU. Srbija ukupno izdvaja oko 10% BDP-a za zdravstvo – 6% iz javnih fondova i 4% iz privatnih izvora – što je na nivou ili iznad evropskog proseka, ali su rezultati ispod očekivanja.
Arandarenko smatra da je slabost zdravstvenog sistema nedovoljna prevencija, pri čemu loše navike, poput pušenja, igraju značajnu ulogu. On ukazuje da bi stroža zabrana pušenja i povećanje akciza na duvanske proizvode imali brze pozitivne efekte. Na kraju, iako je niži nivo blagostanja samo delimično objašnjenje za loše rezultate, Srbija i dalje zaostaje za evropskim standardima kada su u pitanju zdravstveni indikatori i očekivano trajanje života.